• OVerprikkeling en onderprikkeling HSP HSS
    Wat is HSP & HSS
    Diepgaande informatieverwerking van het zenuwstelsel

Esther Bergsma

  • Gevoeliger zenuwstelsel

    Volgens onderzoek uit de jaren '90 van Elaine Aaron heeft 20 procent van de mensen een gevoeliger zenuwstelsel. Hoogsensitiviteit is een fysiek kenmerk van het zenuwstelsel. Elke van Hoof heeft in in 2015 door uitgebreid wetenschappelijk onderzoek (hersenscans) aangetoond, dat het belangrijkste kenmerk van hoogsensitiviteit een diepgaandere manier van informatieverwerking is. De informatie die je krijgt door zien, horen, voelen, proeven, ruiken, bewegen of denken wordt diepgaander met elkaar gecombineerd, verwerkt en verbonden.

    Het gaat hierbij niet alleen om prikkels uit de omgeving (externe prikkels), maar ook om de interne prikkels, zoals gedachtes, emoties & fysieke innerlijke prikkels zoals bijvoorbeeld pijnklachten. Vaak zien wij dat de overprikkeling vooral door innerlijke prikkels wordt veroorzaakt doordat HSP bijvoorbeeld diepgaand nadenken. Als HSP goed in hun vel zitten, kunnen ze meer externe prikkels aan. 

  • Sterk bewust van omgeving en sociale context

    fMRI onderzoek van Bianca Acevedo heeft aangetoond dat HSP-ers sterker gericht zijn om de sociale omgeving en sneller sociale prikkels of emoties waarnemen en daar naar handelen. Ook heeft ze aangetoond dat het aantal spiegelneuronen groter is dan bij niet Hoogsensitieve personen. Dit verklaart de grote empathie die HSP-ers voor anderen hebben. Op het werk maakt dat HSP-ers zich relatiegericht opstellen: klantgericht & collegiaal. Ook zijn het goede peoplemanagers. Ze kunnen zich makkelijk verplaatsen in de ander. Een valkuil is het denken voor de ander of denken te weten wat de verwachtingen en bedoelingen van anderen zijn. 

    Michael Pluess heeft wetenschappelijk aangetoond dat een HSP in een positieve omgeving die rekening houdt met hun behoeftes exponentieel beter functioneren dan niet HSP.  Voor een HSP is vaak de sfeer, leidinggevende & collegialiteit op het werk nog belangrijker  dan de inhoud van de werkzaamheden. Maar ook zaken als voldoende afwisseling tussen rust & actie, voldoende uitdaging, flexibiliteit in type werkplekken spelen een grote rol bij het functioneren. Want als er een negatieve omgeving is, betekent dit direct een afname van prestaties. 

  • Diepgaande informatieverwerking

    De diepgaande informatieverwerking maakt dat HSP zeer sensitief zijn voor de omgeving, creatief en associatief zijn. Het verklaart de emotionele intensiteit, het vele denken, het empathisch vermogen en de hogere gevoeligheid voor overprikkeling/stress. HSP hebben een grotere herstelbehoefte om de dagelijkse hoeveelheid prikkels die op ze afkomen te verwerken. Het brein doet topsport!  

  • Over- & Onderprikkeld raken

    HSP-ers hebben een grotere herstelbehoefte dan niet HSP doordat ze de informatie die beschikbaar is diepgaander verwerken, verbinden en in grotere kaders plaatsen. Dit vraagt veel energie. Het brein doet als het ware topsport. Na drukke dagen, situaties, projecten is rust nodig om alle informatie rustig te verwerken en te laten bezinken. Doen HSP dit niet, dan volgt onverbiddelijk de overprikkeling. HSP voelen zich dan moe, onrustig, gestresst en prikkelbaar naar hun omgeving (van empathie is dan geen sprake meer). 

    Ook kunnen ze onderprikkeld raken bij te weinig prikkels & ervaringen die voldoening, blijheid & zingeving geven. Denk bijvoorbeeld aan het gebrek aan uitdaging of afwisseling, te veel routine, te weinig vernieuwing & ontwikkeling.  Vooral extraverte of hoogintelligente of prikkelzoekende HSP-ers (HSS) hebben hier last van. 

  • fMRI: Actievere hersengebieden

    Uit fMRI is gebleken dat HSP actievere hersengebieden hebben op het gebied van: 

    1. Bewustzijn
    2. Integratie van sensorische (zintuigelijke informatie)
    3. Sociale context
    4. Empathie
    5. Voorbereiding op actie
  • Verschillende type HSP

    De meeste, 70% van de HSP behoren tot de rustzoekende, prikkelmijdende HSP. Dat betekent dat het pauze-controle systeem in het brein actiever is (Behaviour Inhibition System). Er wordt zorgvuldig informatie afgewogen alvorens te handelen. Alle bovenstaande kenmerken gelden voor deze HSP.

    De overige 30% zijn prikkelzoekend, behoren tot de Hight Sensation Seekers (HSS). Zij vertonen ook alle bovenstaande kenmerken, maar genieten juist van meer prikkels. HSS betekent dat ook het activeringssysteem actiever is (Behaviour Approach System). Marvin Zuckerman deed onderzoek naar wat HSS is. Er zijn 4 kenmerken van het prikkelzoekend gedrag.Vooral kenmerk 2 en 4 zijn te zien bij de sensitieve HSS. HSS zijn regelmatig de vernieuwers bij werkgevers. Ook zijn het geboren ondernemers. Wel is er ruimte, waardering, vertrouwen & vrijheid nodig voor dit type HSP om goed te kunne functioneren.

    1. Fysieke kick & avontuur. Uit onderzoek van T. Cooper blijkt dat slechts 20% van de sensitieve HSS dit gedrag vertoont. Het gaat dan vooral om de intense gevoelservaring en niet op het zoeken van risico's.
    2. Behoefte aan vernieuwing & verandering. HSS houden van afwisseling & uitdaging. Ze komen graag in nieuwe omgevingen, doen met plezier nieuwe activiteiten of ontmoeten graag nieuwe mensen. Ook hier is de gevoelservaring leidend en niet het risico.
    3. Ontremming, gevoelig zijn voor bijvoorbeeld stimulerende middelen en ervaringen. Veel sensitieve HSS-ers zijn hier juist heel voorzichtig mee en wegen riscio's juist meer af dan de niet sensitieve HSS. Dit kenmerk vertonen ze dan binnen de veilige marges van de ervaring.
    4. Neiging tot snelle verveling. HSS zijn snel verveeld. Te veel rust, regelmaat, routine hebben ze een hekel aan. Dit hangt samen met de behoefte aan vernieuwing en verandering. Te lang in dezelfde omgeving, hetzelfde werk of dezelfde mensen zijn niet inspirerend & motiverend voor een HSS. De verveling, onderprikkeling ligt op de loer. Dit kan veel stress veroorzaken.